कलश हे भारतीय संस्कृतीचे अग्रगण्य प्रतीक आहे

कलश हे भारतीय संस्कृतीचे अग्रगण्य प्रतीक आहे कलश   भ्रातः काश्वनलेपगोपितवहिस्ताम्राकृते सर्वतो ।       मा मैषीः कलशः स्थिरो भव चिरं देवालयस्योपरि ।:     ताम्रत्वं गतमेव काञ्चनमयी कीर्ती:  … Read More

भारतीय संस्कृतीच्या विभिन्न प्रतीकांमध्ये कमळाला सर्वांत अग्रस्थान आहे

भारतीय संस्कृतीच्या विभिन्न प्रतीकांमध्ये कमळाला सर्वांत अग्रस्थान आहे. कमळ नालस्य प्रसरो जलेष्वपि कृतावासस्य कोशेरुचिर्दंडे कर्कशता मुखे5तिमृदुता मित्रे महान्प्रश्रयः । आमूलं  गुणसंग्रहव्यसनिता देषश्च   दोषाकरे यस्येैषा  स्थितिरम्बुजलस्थ वसतियुक्तैवतत्र श्रियः॥ ‘ ज्याची नाळ जळात असूनही … Read More

ओंकार हा फक्त एक ध्वनीच प्रतीक नाही हे संपूर्ण विश्व आहे

 ओंकार हा फक्त एक ध्वनीच प्रतीक नाही, हे संपूर्ण विश्व आहे. ॐ ( ओंकार ) ओंकारः सरमंत्रणामुत्तम: परिकीर्तितः । ओंकारेण  प्लवैनैव संसाराब्धि तरिस्यसि ॥   सर्व मंत्रांमध्ये ओंकार उत्तम रीतीने ख्याति पावलेला आहे. ओंकाररूपी … Read More

दसरा म्हणजे भक्ती व शक्ती ह्यांचे पवित्र मिलन

दसरा म्हणजे भक्ती व शक्ती ह्यांचे पवित्र मिलन ‘ यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धर:। तत्र श्रीर्वीजयो भूतीर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥ ‘ जेथे योगेश्वर कृष्ण आहे, धनुर्धंर पार्थ आहे तेथेच विजय आहे. लक्ष्मी … Read More

प्रतीके ही आपली सांस्कृतिक सूत्रे आहेत

प्रतीके ही आपली सांस्कृतिक सूत्रे आहेत प्रतीक दर्शन     प्रतीके ही आपली सांस्कृतिक सूत्रे आहेत. सूत्रे थोडक्यात असतात, असंदिग्ध असतात, सारगर्भित व  व्यापक अर्थ प्रगट करणारी असतात. प्रतिकाबद्दल तसेच आहे. … Read More

नवरात्राचे दिवस म्हणजे शक्तीची उपासना

नवरात्राचे दिवस म्हणजे शक्तीची उपासना    नवरात्रीचे महत्व  नवरात्राचे दिवस म्हणजे शक्तीची उपासना करण्याचे दिवस. जगामध्ये कोणतीही  नैतिक मूल्ये केवळ  चांगली  आहेत म्हणून टिकत नाहीत; तर त्यांचे अस्तित्व टिकवून धरण्यासाठी त्यांच्या … Read More

मध्ययुगीन महाराष्ट्रातील धार्मिक जीवन

मध्ययुगीन महाराष्ट्रातील धार्मिक जीवन मध्ययुगीन महाराष्ट्रातील धार्मिक जीवन मध्ययुगात सर्वत्र माणसाचे जीवन हे धार्मिक श्रद्धा, रूढी, आचार यांच्यात पूर्णपणे गुरफटलेले होते. मध्ययुगीन मराठी समाज याला अपवाद नव्हता. मात्र या समाजाची निष्ठा … Read More

पाषाणयुगीन महाराष्ट्र

पाषाणयुगीन महाराष्ट्र पाषाणयुगीन महाराष्ट्र महाराष्ट्राला ‘दगडांचा देश’ असे कवीने नाव दिलेले आहे आणि ते महाराष्ट्राची भूरचना लक्षात घेता यथार्थही आहे. त्यामुळेच कदाचित पाषाणयुगीन मानव महाराष्ट्राकडे आकृष्ट झाला असावा. कोकणपट्टी सोडली तर महाराष्ट्राच्या निरनिराळ्या भागामध्ये पाषाणयुगाच्या … Read More

महाराष्ट्रातील वास्तुकलेचा इतिहास

महाराष्ट्रातील वास्तुकलेचा इतिहास महाराष्ट्रातील वास्तुकलेचा इतिहास फार प्राचीन काळापासून वास्तुशिल्प हे आपल्या सामर्थ्याचे आणि त्या सामर्थ्याच्या चिरंतन अस्तित्वाचे मूर्त आहे अशाच भावनेने सगळीकडच्याच सत्ताधीशांनी भव्य अशा वास्तूंची उभारणी केली. राजप्रासाद, … Read More

महाराष्ट्राची चित्रकला – Painting of Maharashtra

महाराष्ट्राची चित्रकला – Painting of Maharashtra चित्रकला म्हटल्याबरोबर महाराष्ट्रात प्रथम डोळ्यासमोर नाव उभे राहते ते अजिंठ्याचे. येथील बौध्द गुंफातील चित्रकाम भारतातच नव्हे तर सर्व जगात ख्यातनाम झालेले आहे. चवथ्या-पाचव्या शतकात केव्हांतरी … Read More